Eikenprocessierups

Vlinder
De eikenprocessievlinder is een mooie onschuldige zwarte nachtvlinder van enkele centimeters groot.

Rupsen
Op een groot aantal eikenbomen tref je in de maanden mei, juni en juli behaarde rupsen aan. Deze rupsen gaan ‘s nachts groepsgewijs - in processie - op zoek naar voedsel (eikenbladeren); vandaar de naam eikenprocessierups.

Eikenbomen met eikenprocessierupsen zijn te herkennen aan de specifieke nesten op de stammen of dikkere takken: dichte spinsels van vervellingshuidjes, met brandharen en uitwerpselen.
Na contact met de brandharen van deze rups kunnen klachten ontstaan zoals jeuk, huiduitslag, irritatie aan de ogen of aan de luchtwegen.
Eikenprocessierups veroorzaakt hinder van april tot juni.

Ontwikkeling

Ontwikkelingsstadium	Periode	Mate van ongemak
Het eistadium	Tot half april	Beperkt ongemak*
De jonge rupsen	Half april tot half mei	Beperkt ongemak*
De volgroeide rupsen	Half mei tot eind juni	Veel ongemak (door haren van de rupsen)
Het popstadium	Half juni tot eind augustus	Ongemak (door brandharen in lege nesten)
De Vlinder	Augustus tot half september	Ongemak (door haren in de lege nesten)
Het eistadium	September tot half april	Beperkt ongemak*

* als gevolg van de aanwezigheid van brandharen in oude nesten (5 – 7 jaar)

De vlinder

De eikenprocessievlinder (Thaumetopoea processionea L.) is een onopvallende grijze nachtvlinder. Ze heeft één generatie per jaar met als vliegtijd de maand augustus. De vlinder zelf leeft slechts één of twee dagen en is enkele centimeter groot. Het mannetje is duidelijker getekend en vaak beduidend kleiner dan het vrouwtje. Bij het vrouwtje bevat het laatste segment een groepje korte, donkere haren. Met deze haren dekt ze later de eieren af.

Eitjes

Na paring vliegen de vrouwtjes naar de eiken, zomereiken zijn de meest begeerde bomen. Hier zetten ze hun 30 tot 200 eitjes in regelmatige pakketjes af (augustus – september) in de toppen van de kroon, voornamelijk aan de zuidzijde van één- of twééjarige dunne scheuten (vingerdik). Zelden wordt er waargenomen dat de rupsen zich bevinden op andere eiken (Amerikaanse eik). Bij voedseltekort kan het voorkomen dat er rupsen gesignaleerd worden op andere boomsoorten zoals berk, beuk, Amerikaanse vogelkers, …

Het eilegsel is langwerpig en bestaat uit meerdere rijen eieren naast elkaar. De eitjes worden bedekt met een bruine kitlaag vermengd met haren van het achterlijf. Ze zijn daardoor goed gecamoufleerd en zeer moeilijk van de schors te onderscheiden. De eitjes overwinteren.

Rupsen

Half april, begin mei, afhankelijk van de weersomstandigheden, komen oranje gekleurde jonge rupsen uit de eitjes. De rupsen zijn er ruim voor het uitlopen van de knoppen. Ondanks het ontbreken van voedsel zijn de rupsen in staat deze periode zonder problemen te overleven. Ze leven in dichte groepen. Ze zijn ongeveer drie mm en zijn in het bezit van lange haren verspreid over heel het lichaam (deze haren zijn niet de microscopische brandharen die irritatie veroorzaken).

Vooraleer ze volgroeid zijn, ondergaan de rupsen vijf vervellingen. De kleur verandert in grijsgrauw met lichtgekleurde zijden. Vanaf het derde larvale stadium dragen de rupsen op de rugzijde van het elfde lichaamssegment de eerste brandharen. Deze zijn slechts een tiende van een millimeter lang. Tijdens het vierde, vijfde en zesde larvale stadium ontwikkelen ze nog meer brandharen, zodat uiteindelijk op het gehele lichaam brandharen voorkomen. Een volgroeide rups heeft er zo’n 700 000.

De nesten

Tijdens de eerste drie larvale stadia maken de rupsen nog geen duidelijk nest. Ze spinnen enkele takjes en bladeren tegen elkaar en trekken zich hierin terug. De kenmerkende zakvormige nesten, bestaande uit een spinsel van haren, vervellingshuid en uitwerpselen, worden pas vanaf het vijfde larvale stadium gevormd. De meest voorkomende afmeting is die van een handbal. Sommige kunnen tot anderhalve meter groot zijn. Vanuit deze nesten waarin later ook de verpopping plaatsvindt, verplaatsen de rupsen zich in lange processies.

In juli verpoppen de rupsen zich in een stevige cocon van haren en ander materiaal en groeien in augustus uit tot de vlinder.

Klachten

De brandharen van de rups vormen voor de mens een gevaar voor de gezondheid. De haren zijn 0,2 tot 0,3 millimeter lang. Elke rups heeft er honderdduizenden tot een miljoen van. Het zijn pijlvormige haren, die bij een bedreiging worden afgeschoten. De haren kunnen dan makkelijk de huid, de ogen en de luchtwegen binnendringen. De stoffen die van de haren afkomen veroorzaken een op allergie lijkende huiduitslag, zwellingen, rode ogen en hevige jeuk, die tot twee weken kan aanhouden. In de meeste gevallen verdwijnen de klachten vanzelf. Niet alle personen zijn even gevoelig voor de brandharen. Zonder behandeling kunnen de haren als ze het oog binnendringen blindheid veroorzaken. Dit komt echter niet vaak voor.

In zeldzame gevallen kunnen andere verschijnselen ontstaan, namelijk braken, duizeligheid, koorts en algehele malaise. De rupsen hoeven niet te worden aangeraakt om in contact te komen met de brandharen. De haartjes verspreiden zich met de wind en kunnen zo in contact komen met wandelaars of fietsers. De haren verschijnen half mei tot eind juni op de rupsen.
De brandharen blijven ook na het vertrek van de rupsen in de nesten aanwezig, die aan de stammen en dikke takken hangen. Jaren later kunnen deze nesten bij aanraking nog overlast veroorzaken.

Ook dieren, met name honden, kunnen last hebben van de brandharen van de rups.

Contact met de huid:
De netelharen dringen in de opperhuid met mogelijk een ernstige ontsteking tot gevolg. Binnen acht uur na het contact met de haren verschijnt huiduitslag die met hevige jeuk gepaard gaat. De uitslag verdwijnt vanzelf binnen twee weken. Problemen door de netelharen van de processierups kunnen optreden zonder dat er rechtstreeks contact met de rupsen geweest is. De haartjes kunnen meegevoerd worden door de wind en zo ook in kleding terechtkomen. Ze kunnen verwijderd worden door de kleren grondig te spoelen.

Contact met de ogen:
Als de haartjes in aanraking komen met het oogwit, kunnen ze een acute ontsteking veroorzaken.Dringen ze nog dieper in het oog binnen, dan kunnen ze een chronische oogontsteking met een soort knobbelvorming teweegbrengen.Omdat er dan al maanden verstreken kunnen zijn, wordt het verband niet meer gelegd. Enkel met een operatieve ingreep kunnen de haartjes dan nog verwijderd worden.

De bovenste luchtwegen:
Bij inademing kunnen slikstoornissen, ontsteking van de neusslijmvliezen en ademhalingsstoornissen optreden.

Raadpleeg in geval van twijfel een arts!

De behandeling van brandharen begint met het zo goed mogelijk afspoelen van de huid, en het uitspoelen van geïrriteerde ogen. Krabben of wrijven verspreidt de haren, wat de klachten nog verergert. Ook kleding moet goed worden gewassen en uitgespoeld.

Voorkomen:
Vermijd elk contact met de rupsen en resten ervan, zoals met vrijgekomen brandharen en lege nesten. Zorg bij een bezoek aan een (natuur-)gebied met eikenprocessierupsen voor goede bedekking van de hals, armen en benen en ga niet op de grond zitten. Ga na aanraking van de rupsen of haren niet krabben of wrijven, maar was of spoel de huid of ogen goed met water. Was ook kleren, liefst op 60 °C. Klachten verdwijnen in het algemeen binnen twee weken. Een zachte crème met kamfer of menthol kan verlichting geven. Neem bij ernstige klachten contact op met uw huisarts. Indien u op uw eigen perceel te maken hebt met eikenbomen met
eikenprocessierupsen, ga dan niet zelf de rupsen bestrijden, maar huur daar een deskundig bedrijf voor in.

Klik hier voor een brochure in PDF formaat

Bestrijding

Hylkema Plaagdierbeheersing bestrijdt de Eikenprocessierupsen door het wegbranden van de nesten. Effectief en milieuvriendelijk. Bovendien is het mogelijk om lokaal te bestrijden, alleen daar waar het nodig is. Zoals u onder het tabje 'klachten'kunt lezen zijn de verschijnselen door contact met de rups behoorlijk ernstig.

Het beste advies is dan ook: Blijf uit de buurt en bel Hylkema 06 149 111 53.